İSLAM'DA VE
MESİH İNANCINDA
GÜNAH VE BAĞIŞ
İSKENDER CEDİD
ESENLİK YOLU • RIKON • İSVİÇRE

İÇİNDEKİLER
I.  İSLAM'DA GÜNAH
II.  MESJH İNANCINDA GÜNAH
1 -GÜNAHIN DÜNYAYA GİRİŞİ
2-GÜNAH İRSİDİR
3 - GÜNAHIN İNSANA TESİRİ
4-GÜNAHIN ÜCRETİ
III.	İSLAM'DA KEFARET
1	-AMELLER VE BAĞIŞ
2	- İSLAM'DA AFFEDİLMEYEN GÜNAHLAR
IV.	MESİH İNANCINDA KEFARET
1	- KURTULMALIĞIN GEREKLİLİĞİ
2	- İYİ İŞLER VE BAĞIŞ
3	- ÖZET
YARIŞMA
TITEL: SÜNDE UND SÜHNE IM ISLAM UND CHRISTENTUM
SIN AND ATONEMENT IN ISLAM AND CHRISTIANITY
TÜM HAKLARI MAHFUZDUR
ESENLİK YOLU - P. O. BOX 66 CH - 8486 RIKON İSVİÇRE

I
İSLAM'DA GÜNAH
Kuran'da günah anlamına gelen
kelimelerin geçtiği bir dizi ayet vardır.
1.	Zenb (Günah) - Kuran bu sözcüğe 39
ayette yer verir, Feth suresi ikinci ayetinde geçen
şekliyle çok kullanlılır: "Ey Muhammedi doğrusu
sana açık bir zafer sağladık. Allah böylece, senin
geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlar,, (Feth
1-2).
2.	Fahşa (kötülük, ahlaksızlık) - Genellikle
zina suçu hakkında kullanılır. Kuran bu suçu şu
ayetle   yasaklar:   "Gizli   ve   açık   kötülüklere
yaklaşmayın!,, (Enam 151).
3.	Vizr (Yük) - "Senin gönlünü açmadık
mı? Belini büken yükünü üzerinden almadık mı?,,
(İnşirah 1-3).
Fahru'r-razî bu ayetin tefsirinde şöyle der:
Melek Cebrail, Muhammed'e geldi: Göğsünü
yardı ve yüreğini çıkardı. Onu yıkayıp tüm
günahlardan arıttı, ilim imanla doldurdu.

İbnu Hişam, Muhammed b. İshak'tan
bildiriyor: Muhammed'in arkadaşlarından birkaç
kişi O'na sordular:
-	"Ey Allah'ın elçisi bize kendinden söz et!,,
-	"Sa'd    Oğullarında   emzirildim.    Süt
kardeşimle birlikte evimizin bahçesinde hayvan
otlatırken bembeyaz giysilerin içersinde iki adam
yanıma geldi. Ellerinde içi kar dolu, altından bir tas
vardı. Beni alıp karnımı yardılar. Kalbimi çıkarıp
yardılar. İçinden siyah bir kan pıhtısı çıkarıp attılar.
Sonra,   kalbimi   ve   karnımı   kar   ile  yıkadılar.
Arkasından biri diğerine, "onu ümmetinden on kişi
ile tart,, dedi. Onlarla tarttı ve denk geldim. Daha
sonra, "bin kişi ile tart,, dedi. Beni onlarla da tarttı
gene denk geldim. Bunun üzerine, "bırak O'nu,
Allah'a yemin olsun ümmeti ile tartsan onlara da
denk gelecek,,, dedi.
4.	Dalal  (Şaşkınlık,  sapıklık) - "Rabbin
şüphesiz sana verecek, sen de hoşnut olacaksın.
Seni  öksüz   bulup  ta  barındırmadı   mı?  Seni
şaşırmış bulup ta doğru yola eriştirmedi mi?,,
(Duha 5-8).
Kelbî bu ayetteki şaşkınlık kelimesini kufr
(kafirlik) ile tefsir eder.
5.	Kufr (İnkarcılık) - "İnkarcılığı, yoldan

çıkmayı      ve      başkaldırmayı      size      iğrenç
göstermiştir,, (Hucurat 7).
Zemahşerî bu ayetin tefsirinde şöyle der:
"Küfür Allah'ı inkar etmek, yoldan çıkmak, baş
kaldırma, söz dinlememek ve inattır.
6.	Zulm (Haksızlık) - "Rabb'in Musa'ya,
haksızlık eden millete, Firavun'un milletine git diye
seslenmişti,, (Şuara 10).
7.	İsım  (Günah) - "Günahın açığını  da
gizlisini   de   bırakın.   Günah   kazananlar,   bu
kazançlarına karşılık ceza göreceklerdir,, (Enam
120).
8.	Fücur  (Allah'ın   buyruğundan  çıkma,
ahlaksızlık)  -  "Allah'ın   buyruğundan   çıkanlar
cehennemdedirler. Ceza günü oraya girerler bir
daha ayrılmazlar,, (İnfitar 14-17).
9.	Hatîe (Günah, yanılma) - "Kim yanılır
veya suç işler de sonra onu bir suçsuzun üzerine
atarsa şüphesiz iftira etmiş, apaçık bir günah
yüklenmiş olur,, (Nisa 112).
Bu ayette günah karşılığı üç sözcük
kullanılmıştır: Yanılma, günah ve iftira (bühtan).
İmam Razî bunları şöyle ayırır:

A - Yanılma küçük, günah ise büyük
suçtur.
B - Yanılma, yalnızca onu yapana dokunur
halbuki günahın zararları başkalarına da geçer.
Zulüm ve öldürmek gibi.
C - Yanılma, ister bilerek olsun ister
bilmeyerek, yapılmaması gereken bir fiildir. Oysa
günah kasıtlı olarak yapılmaz. İftira (bühtan) ise
hiç ilgisi omadığı halde kötü bir işi kardeşine
yüklemendir. Bil ki iftira sahibi, dünyada şiddetle
yerilmiş olup ahirette de o denli şiddetli bir cezaya
uğrayacaktır.
10. Şerr (Kötülük) - "Kim de zerre kadar
kötülük yapmışsa onu görür,, (Zilzal 8).
Ebu Cafer el-Taberî (Yunus b. Abd el-A'la,
İbnu vehb, Yahya b. Abdillah, Ebu Abdirrahman
el-Hablî ve Abdullah b. Amr b. el Äs kanalı ile)
bildiriyor: Bu ayet indirildiğinde, o sırada
Muhammed'in yanında oturan Ebu Bekir ağladı.
Allah elçisi, "seni ağlatan nedir?,, diye sordu. Ebu
Bekir, "beni bu sure ağlatıyor,,, dedi. Bunun
üzerine Allah elçisi, "Siz Allah'ın sizleri affetmesi
için suç ve günah işlemeseniz Allah suç ve günah
işleyen bir millet yaratır da onları affeder,,, dedi.

11.	Seyyie (kötülük) - "Kötülük getirenler
yüzü koyun ateşe atılırlar,, (Nemi 90).
İbnu Abbas diyor ki: Bu ayet inince
müslümanlar çok sıkıldılar, Muhammed'e, "bizde
kötülük yapmamış kim var? Karşılık nasıl
olacak?,, dediler. Bunun üzerine Muhammed,
"Allah itaata on sevap, isyana da bir "kötülük,,
muamelesi yapacağım dedi. Buna göre kim bir
kötülükle cezalandırılırsa on dan bir azalacak
yeriye dokuz sevap kalacak,, dedi.
12.	Sû (Fenalık, kötülük) - "Kim fenalık
yaparsa cezasını görür, Allah'tan başka ne dost
ne de yardımcı bulur,, (Nisa 123).
13.	Fesäd (Bozgunculuk) - "Yeryüzünde
bozgunculuk yapmaya, ekin ve nesli yok etmeye
çabalayan insanlar vardır,, (Bakara 209).
14.	Fısk    (Yoldan    çıkmak)    -    "Ey
Muhammed: sana apaçık ayetler indirdik; onları
yalnızca yoldan çıkmışlar inkar eder,, (Bakara 99).
Tefsirciler, "fısk,, insanın, kendisine Tanrı
tarafından çizilmiş sınırı aşmasıdır. Her fasık (fısk
yapan) kafirdir, derler.
15.	Bühtan    (iftira)    -    "Bu    konuda

konuşmamız yakışık almaz; haşa bu büyük bir
iftiradır,, (Nur 16).
Burada yerimiz dar olduğu için
aktaramayacağımız, günah anlamına gelen daha
birçok kelime var. Ancak günah hakkında
sözümüzü bitirmeden önce Kuran'ın "aslî
günahı,,, bildirdiğini, bunun Adem, Havva ve
soylarının düşmesine neden olduğunu kabul
ettiğini de açıklamalıyız. Kuran bu konuya bir çok
ayette yer vermiştir. Kolayca anlaşılır olması
bakımından bu ayetlerin en açığını vermekle
yetiniyoruz: Ey Adem! eşin ve sen cennette kal,
orada olandan istediğiniz yerde bol bol yiyin,
yalnız şu ağaca yaklaşmayın! yoksa zalimlerden
olursunuz, dedik. "Şeytan oradan ikisinin de
ayağını kaydırttı, onları bulundukları yerden
çıkardı. Onlara, birbirinize düşman olarak inin,
yeryüzünde bir müddet yerleşip geçineceksiniz,
dedik. Adem Rabb'inden emirler aldı; onları yerine
getirdi. Rabb'i de bunun üzerine tevbesini kabul
etti. O tevbeleri daima kabul edendir, merhametli
olandır,, (Bakara 35-37).
Müslüman bilginler Adem ile Havva'nın
düşmeden önce bulundukları yer konusunda
ihtilfafa düşmüşlerdir. Ebu Kasım el-Belhî ve Ebu
Muslim el-lsfahanî, cennet yeryüzündeydi, derler
8

ve "indirme,, yi de Kuran'da geçen "mısır'a inin,,
sözünde olduğu gibi bir bölgeden diğerine
geçmek biçiminde yorumlarlar. Cubbaî ise, bu
cennet yedinci göktedir, delil "oradan inin,,
sözüdür, der.
Görüldüğü gibi Kuran, Adem'in günahının,
cennetin ortasındaki ağaçtan yemesi olduğu
noktasında Doğuş kitabının metni ile
birleşmektedir. Fakat bilginler ağacın türü
üzerinde anlaşmazlığa düşmüşlerdir. Onların bu
konuda, tümü de isnadlarla (rivayet zincirleri)
desteklenmiş rivayetleri vardır.
- İshak Abdurrezzak'tan bildiriyor, bize
İbnu Uyeyne İbnu'l-Mubarek, Hasan b. Ammära,
Minhäl b. Amr, Saîd b. Cubeyr ve İbnu Abbas'tan
iletti - Allah'ın Adem ve eşine yasakladığı ağaç
"başak,, ti dedi.
İbnu Humeyd'den. Bize Seleme b. İshak,
bazı yemenliler, Vehb b. el Munebbih el-Yemanî
kanalı ile anlattı. Şöyle diyordu: "O buğdaydır.
Fakat cennetteki inek ciğeri gibi, yağdan daha
yumuşak, baldan daha tatlıdır,, dedi.
Rivayete göre Ebu Bekir Allah elçisine
ağaç hakkında sormuş o da, "mübarek buğday
başağıdır,, demiş.

-	İbnu Vakî'den. Abdullah İsrail, Suddî ve
İbnu Abbas'tan bildiriyor - "O üzüm asmasıdır,,
dedi.
Mucähid veKatäde'den: "O incir ağacıdır.«
-	Rabi b. Enes diyorki: Ağaçtan yiyen kişi
yediğini daha sonra dışkı yoluyla çıkarır. Cennette
ise böyle bir şey olmaz.
Kuran, Adem ve Havva'nın, ağaçtan
şeytanın sapıtması sonucu yemesi hususunda da
Doğuş kitabı ile birleşir. "Şeytan ikisinin de
ayağını kaydırdı,, (Bakara 35-37). İbnu Cureyc
İbnu Abbas'tan naklediyor: İbnu Abbas, "ikisinin
de ayağını kaydırdı,, ayetini onları doğru yoldan
döndürdü biçiminde tefsir etti.,,
Adem Kuran'a göre peygamberdir.
Peygamberler İslam öğretisinde hatadan masum
olunca Adem'in günaha düşmesi konusunda bir
karışıklık ortaya çıkıyor. İşte tefsirciler bu
karışıklıktan kurtulmaya çalışarak, Adem,
demişlerdir, bu hatayı yaptığında peygamber
değildi, daha sonra peygamber oldu. Ancak bu
görüş üzerinde tam bir birleşme sağlanamamıştır.
Tefsircilerden bir gurup Adem başlangıçtan beri
peygamberdi,   bu   hataya   bilmeden;   unutarak
10

düştü demişler buna örnek olarak ta kendisini,
orucunu unutturacak kadar meşgul eden bir işle
ilgilenip bu sırada kasıtsız olarak yiyen oruçluyu
göstermişlerdir. Rivayetlerden birinde Havva'nın
Adem'e şarap içirdiği bunun sonucu sarhoş olup
bu işi sarhoşluğu anında yaptığı anlatılır.
Bilmiyorum böyle bir tefsir nasıl kabul
edilebilir. Çünkü Kuran, "Adem Rabb'inden
emirler aldı, Rabb'i de tevbesini kabul etti. O
tevbeleri daima kabul edendir, merhametli
olandır,, (Bakara 37) diyor. Tövbe etmek anlamına
gelen "tabe,, fiili - Kutsal Kitab'ın da bildirdiği
üzere - suçu her ne kadar Adem'e atsa da
Adem'in bu günahı kendi iradesi ile işlediğini
gösterir.
Bir gurup bilginin görüşleri Adem'in bu
ağaçtan bile bile yediğini vurgular. Ebu Cafer el-
Taberî, "Adem Rabb'inden emirler aldı . . .„,
ayetini tefsir ederken Yunus b. Abd el-Ala, Vehb
ve İbnu Zeyd'den şu rivayeti bildiriyor: Onlara
verilen emir şu ayeti söylemeleriydi - Rabb'imiz,
kendimize yazık ettik; bizi bağışlamaz, merhamet
etmezsen kaybedenlerden oluruz,, (Araf 23).
"Musa b. Harun anlattı. Bize Amr b.
Hammad, Adem Rabb'inden emirler aldı, ayetinin
11

tefsirinde Asbät ve Suddî'den bildirerek anlattı -
Adem ile Rabb'i arasında şu konuşma geçti:
-	Ey Rabbim beni elinle yaratmadın mı?
-	Evet.
-	Burnuma ruhundan üflemedin mi?
-	Evet.
-	Merhametin gazabını geçti, değil mi?
-	Evet.
-	Rabbim! sen bunu alnıma yazmış miydin?
-	Evet.
-	Rabbim! tövbe edip kendimi düzeltsem beni
cennete gönderir misin?
-	Evet. Sonra Allah şöyle buyurdu: "Sonra Rabbi
onu seçti. Bağışladı ve doğru yola iletti.,,
Bir başka rivayet te şöyle: Muhammed b.
Beşşar ve Abdurrahman b. Mehdî'den. Sufyan
bize Abdulazizb. Rafi'yoluyla anlattı. BanaUbeyd
b. Umeyr'den işiten kişi anlattı - Adem ile Rabbi
arasında şu konuşma geçti:
-	"Ey Rabbim; yaptığım günah, beni yaratmadan
önce alnıma yazdığın bir şey miydi yoksa onu
kendimden mi yarattın?
-	Evat, seni yaratmadan önce takdir ettiğim bir
şeydir.
-	Onu nasıl alnıma yazdısan şimdi de beni affet.
İşte, Adem Rabb'inden emirler aldı, ayetinin
söyleniş nedeni budur dedi.,,
12

Ancak tüm bu tefsirler mantığın kabul ettiği
gerçeği, Adem'in kendi seçimi ile günah işlediği
gerçeğini değiştiremez. Fahru'r-Razî'de bu
görüştedir ve şöyle der: "Fiiller konusunda
tutundukları ayetler çoktur. Bunların ilki Adem'in
hikâyesidir. Bu hikâyeye yedi yönden dayanırlar.
A - Adem asi idi. Asinin ise iki yönden
büyük günah sahibi olması gerekir:
a - "Allah'a ve elçisine isyan edene
cehennem ateşi var,, ayeti gereğince
cezanlandırılmış olması gerekir.
b - "Âsi,, (isyan eden) yergi ismi olup büyük
günah sahibi hakkında kullanılır.
B - Kuran'da geçen öyküsüne göre Adem
sapmıştır. Sapıklık ise doğruluğun karşıtıdır.
C - Adem tövbe etmiştir. Tövbe eden kişi
ise günahkâr olup günahından pişmandır.
Günahından pişmanlık duyan kişi ise, dolaylı
olarak günah işlediğini bildirmektedir. Eğer bu
bildirisinde yalancı ise bu kez yalan günahını
işlemiş demektir. Yok eğer doğru ise zaten istenen
du budur.,,
D-O, yasaklanan birşeyi yapmıştır: "Sizio
13

ağaçdan yasaklamamış mıydım?,, (Araf 22). "Bu
ağaca yaklaşmayın!,, (Bakara 37) ayetleri bunun
delilidir. Yasaklanmış bir şeyi yapmak ise günahın
ta kendisidir.
E - "... Yoksa zalimlerden olursunuz,,
(Bakara 35) ayeti gereği zalim olmuştur.
"Kendimize zulmettik,, (Araf 23) diyerek kendisini
tekrar bu sıfatla nitelemiştir. Zalim, "Allah'ın laneti
zalimleredir,,, ayeti gereği melundur. Laneti hak
eden ise büyük günah sahibidir.
F - Allah'ın bağışlaması olmasa,
Kaybedenlerden olacağını itiraf etmiştir: "Bizi
bağışlamaz, bize merhamet etmeszen
kaybedenlerden oluruz,, (Araf 23). Bu da büyük
günah sahibi olmasını gerektirir.
G - Adem, Şeytanın fısıldaması ve ayağını
kaydırması sonucu ona uyması nedeniyle
cennetten çıkarılmıştır. Bu da büyük günah sahibi
olduğunu gösterir.
Bilginler arasında Şeytanın cennete girişi
ve Adem'i suça nasıl azmettirdiği anlaşmazlık
konusudur.
Kassäs Vehb. b. Munebbih, Suddî ve İbnu
Abbas'tan   bildiriyor:   "Şeytan   cennete   girmek
14

istediğinde bekçiler buna engel oldular. Bunun
üzerine kendisini hayvanların tümüne sunan fakat
hiç biri tarafından kabul edilmeyen, hayvanların
en güzeli dört ayaklı yılan geldi. Yılan Şeytanı
yutarak onu cennete soktu. Yılan cennete girer
girmez şeytan çıkıp ortalığı ayartmaya başlaçjı. Bu
yüzden yılan lanetlendi, ayakları düştü, karnı
üzerinde yürümeye başladı, rızkı topraktan kılındı
ve Adem oğullarına düşman oldu.,,
Taberî'nin Cami al Beyan adlı tefsirinde
Hasan b. Yahya ve Abdurrazık'tan nakledilen
şöyle bir rivayet vardır: Allah, Adem ve soyunu
cennete yerleştirdiğinde ağacı ona yasakladı. O,
dalları iç içe girmiş bir ağaçtı. Meleklerin, sonsuz
yaşam için yedikleri bir meyvesi vardı. İşte Allah'ın
Adem ve eşine yemelerini yasakladığı meyve bu
idi. İblis onları ayartmak isteyince yılanın karnına
girdi. Yılan, dört ayaklı ve hayvanların en güzeli
idi. Allah' m Adem ve Havva'ya yasakladığı
ağaçtan bir meyve alıp Havva'ya getirdi ve O'na,
şu ağaca bak! ne tatlı kokusu, tadı, ne güzel rengi
var! dedi. Havva meyveden yedi sonra da Adem'e
götürüp şu ağaca bak! ne tatlı kokusu, tadı, ne
güzel rengi var!, dedi. Adem'de yedi ve hemen
arkasından ayıp yerleri göründü. Adem ağacın
içine girdi. Rabbi Adem'e, Adem! neredesin?,
dedi.
15

Adem, buradayım, cevabını, verdi. Rab,
çıkmayacak mısın?, dedi. Adem, senden
utanıyorum, dedi. Bunun üzerine Rab şöyle
buyurdu: "Yaratıldığın yeryüzü lanetli olsun,
meyvası dikene dönüşsün,,.
Ne cennette ne de yeryüzünde muz ve
hurmadan daha güzeli, daha tatlısı yoktu. Allah
devamla şöyle buyurdu: "Havva! kulumu sen
aldattın. Bu yüzden büyük zorluklarla hamile
kalacaksın. Karnındakini doğurmak istediğinde
defalarca ölümle burun buruna geleceksin. Yılana
seslenerek te, lanetlenmiş olan Şeytan senin içine
girip kulumu ayarttı. Öyle bir lanete uğradınki
ayakların karnına dönüştü. Topraktan başka
rızkın olmayacak. Sen Adem oğullarının
düşmanısın, onlar da senin. Onlardan birine
rastlarsan topuğunu yakalayacaksın onlar ise
senin başını ezecek, dedi.,,
Kelam bilginlerinden bazıları, Adem ve
Havva, diyorlar, cennetin kapısına giderlerdi.
İblis'te kapının yakınında olur, onları ayartırdı.
Yine de elimize, Adem'in günahlı oluşu
sorununa kesinlik getiren bir Kuran ayeti
bulunmaktadır -"Şeytan O'na vesvese verip, ey
Adem! Sana sonsuzluk ağacını ve çökmeyecek
16

bir saltanatı göstereyim mi?, dedi. Bunun üzerine
ikisi de o ağacın meyvesinden yediler. Birden ayıp
yerleri görünüverdi. Cennet yapraklarıyla
örtünmeye koyuldular. Adem Rabbine baş
kaldırdı ve saptı,, (Tähä 120-122).
Yolunu şaşırdı anlamına gelen GAWÄ
fiilinin ismi GAWAYE sözcüğünü tefsir ederken
Fahrur'-Razî, GAWAYE ve DALÂLET (Sapmak)
eş anlamlı kelimelerdir, sapmak, doğru yola
ermenin karşıtıdır ve günah ta buna benzer. Fısk
ile haşır neşir olandan başkasına bu ad verilmez,
der.
Ebu İmam el-Bahilî'de şöyle diyor:
"Adem'in başına gelenler gariptir. Şöyle ki; Allah,
sakın seni cennetten çıkarmasın, yoksa bedbaht
olursun . . . Orada ne susarsın ne de güneşin
sıcağında kalırsın, diyerek Adem'i sürekli, rahata
ve düzenli bir yaşama teşvik etmiş, İblis te, sana
sonsuzluk ağacını göstereyim mi?, diyerek aynı
ayartmada bulunmuştur. Bir farkla ki Allah'ın
teşviki ağaçtan sakınmaya, şeytanınki ise ondan
yemeyedir.
Sonra Adem, aklının olgunluğuna, Allah'ın
efendisi, Rabbi ve yardımcısı olduğunu bilmesine
rağmen   gene  de   Rabbi  tarafından   kendisine
17

İblis'in düşman olduğu bildirilmiştir. Kendisine
karşı amansız düşmanlığını bildiği halde nasıl
İblis'in sözünü kabul edip Allah'ın sözünden yüz
çevirdi?
18
Tefsirciler, gerçekte Adem'in günahını
gizlemekten acizdirler; çünkü, "Adem Rabbine
başkaldırdı ve saptı,, diyen Kuran'dır. Tefsirciler
Kuran ayetlerine dayanarak İsyanın günah, asinin
yergi ismi olduğunu ve ancak büyük günah sahibi
kişiye verileceğinde, büyük günah sahibi kişinin
ise ceza göreceği bir fiili yapan kişi olduğunda
birleşmişlerdir.

MESİH İNANCINDA GÜNAH
Günah, kalbini araştıran, soydaşları
insanların geçmişine bakan her insanın kabul
ettiği bir gerçektir. Tanrısal duyuruların ışığından
mahrum olanlar bile günahlarını hissetmekte,
eksikliklerini, manevi olarak yüklendikleri görevleri
yerine getirmekten aciz olduklarını itiraf
etmektedirler.
Günah, insanların büyük bir bölümünün
sandığı gibi yalnızca açık bir kötülük değil, aynı
zamanda yaratıcımız ve tek hedefimiz Allah'tan
sapmaktır. Bu sapma yalnızca kötülüğe
yönelmekle değil, hayırdan ayrılmakla da
gerçekleşir.
Tecrübeyle öğrenilmiştir ki sıradan kişi
günahın gücünü, insanlardaki etkisini Kutsal
Yasa'nm yetiştirip Mesih'e götürdüğü inançlı gibi
ayıramaz. O inançlı ki Mesih'in uzattığı kayra
(nimet, lütuf) yi kabul etmiş böylece günahın
gerçek yüzünü, insanı kötülüğe çekmekteki
etkisini öğrenmiş buna bağlı olarak ta kutsal
kayranın yardımına, aklanması için gerekli
kurtulmalık kanına olan ihtiyacını hissetmiştir.
19

Günah genel anlamda "çiğnemek,, (I Yuh.
3:4) Allah'ın Yasasını çiğnemek, tanımamaktır.
Sahibinin özrü ne olursa olsun suç sayılır.
1 - GÜNAHIN DÜNYAYA GİRİŞİ
"Günah bir insan yoluyla, ölüm de günah
yoluyla dünyaya girdi. Böylece ölüm bütün
insanlara yayıldı. Çünkü hepsi günah işledi,,
(Romalılara 5:12). Elçinin sözü şu anlama geliyor:
Tüm insanların günahkar olmasının nedeni
insanlığın atası Adem'dir. Pavlos, "bir insan
yoluyla,, derken Doğuş 5:2' de bildirildiği gibi
Adem ve Havva'yı tek bir fert saydı. Elçi ne yılanın
denemesinden söz etti ne de önce isyan edenin
Havva olduğunu, anlattı. Amacı, Adem'in işlediği
bu suçla soyunun temsilcisi olduğunu
göstermekti.
Bazı düşünürler, insan, derler, temiz olarak
doğar; ancak bozuk bir çevrede yaşarsa bundan
etkilenir ve kötülük içine nüfuz eder. Bozuk çevre
günahın büyümesini sağlayabilir. İnsan, içinde bir
takım dürtüler olduğu halde doğmaktadır. Buna
karşın o kötü eğilimleri de beraberinde
taşımaktadır.
20

2 - GÜNAH İRSİDİR
Tecrübe göstermiştir ki canlı bir varlığın
kendisinden farklı bir şey dünyaya getirmesi
imkansızdır. Öküzün buzağı doğurması mümkün
değildir. Mesih, "dikenden üzüm toplamazlar,,,
diyor. Bu yasa insan için de geçerlidir. İnsan
soyunun kendisinden kaynaklandığı Adem, isyanı
ile doğruluk yaşamını yitirmiş, ceza olarak ta
paklık cennetinden, günahından ötürü yeryüzüne
kovulmuştur. Adem'in yeryüzündeki soyu da
doğal olarak kovulmuş, mirası olan cenneti
elinden yitirmişti. Kutsal Kitap - Davud'un
ağzından bu gerçeği kabul eder- "İşte, ben fesat
içinde doğdum. Anam günah içinde bana gebe
kaldı,, (51. Mezmur:5). Pavlos ta şöyle diyor:
"Anlayışlı kimse yok: Tanrıyı arayan bir kişi bile
yok! Hepsi yoldan saptılar, birlikte yararsız
oldular, iyilik eden yok, bir kişi bile yok!,,
(Romalılara 3:11-12).
Augustine, Kutsal Kitab'ın Adem'in düşüşü
ve günah'in irsi oluşu hakkındaki öğretisini şöyle
açıklar:
1. Allah, insanı aslında bilgi, doğruluk ve
kutsallık bakımından kendi biçiminde, özgür ve
ölümsüz olarak yarattı. O'na iyiliği ve kötülüğü
21

seçebilme, manevî doğasını ortaya koyma gücü
yanında tüm yaratıklar üzerinde de yetki verdi.
2.	Adem, İblis tarafından denendiği sırada
kendi   seçimi   ile   günah   işleyince   yaratıldığı
doğadan düşmüştür.
3.	Bunun sonucu kutsal biçimini yitirmiş,
tüm doğası bozulmuş, ruhsal iyiliğe ilgisiz ve karşı,
bedensel ölüme mahkum, hem bu yaşamın hem
de sonsuz ölümün tüm kötülüklerine maruz ruhsal
bir ölüye dönüşmüştür.
4.	Adem'in,   isyanı   sonucu   karşılaştığı
durumun aynısı olan  bugün insanlığın  başına
gelenler tek bir yolla açıklanabilir: Adem ve soyu
arasındaki    temsilî    birlik.    İnsanoğlu    manevî
yönden  bozuk.  Allah'ın özünden yoksun olup
yargı içinde doğmaktadır.
5.	Bu, irsî öz bozukluğu gerçekte günahın
doğasındandır. Ancak fiilî günah değildir.
6.	Adem'in    günaha    düşüşü    sonucu
gerçekleşen insan doğasındaki bozulma ve öz
doğruluğun   yitirilmesi   Adem'in   ilk   günahının
cezasıdır.
22

7. 'Yeniden doğum "için yapılan çağrı
Kutsal Ruh'un olağanüstü işidir. İnsan burada
yapıcı (aktif) değil edilgendir. İş kesinlikle Allah'ın
iradesine bağlıdır. O halde kurtuluş yalnızca
tanrısal kayra (lütuf) nın eseridir.
3 - GÜNAHIN İNSANA TESİRİ
İngiliz bilgini Huxley şöyle der:
"Bilmiyorum, acaba hangi çalışma, insanlığın
gelişimi üzerinde yapılmış incelemeden daha
karamsar bir sonuç taşıyabilir? Tarihin
karanlığından görünen şu ki, insan, içindeki
korkunç bir güçle kendisine egemen olmuş bir
unsura boyun eğmektedir... O, kendisini
yokluğa götüren dürtülerin elinde, kör ve zayıf bir
av, aklî yapısını çekilmez bir tasa haline getiren
bitmez tükenmez vehimlerin kurbanıdır. Binlerce
yıldan beri o yine o, hiç değişmedi. Savaşır,
işkence eder, ama bir yandan da kurbanlarına
ağlayıp kabirlerini yapar.,,
Bu gerçeği görmek için tarih boyunca
uzanan bu açık tanıklıklara gerek var mı? İnsanın,
günah yasasının içinde oturduğunu bilmesi için
nefsinin derinliklerine bakması, eğilimlerini kontrol
etmesi gerekmez mi?
Her insanda aynı gerçeği görmek için insan
23

yığınlarına şöyle bir bakmamız kafidir.
"Bozuldular, iğrenç işler ettiler,, (14. Mezmur:1).
Düşüşünden önce Adem'de bulunan Allah'ın öz
benzerliğini herkes yitirdi - "Hepimiz koyunlar gibi
yolu şaşırdık; her birimiz kendi yoluna döndü,,
(İsaya 53:6).
Evet, günahın her kişinin yaşamında
bulunduğunu bilmeyen yoktur. Çünkü insan
doğasının bozukluğu hissedilecek kadar açıktır.
İnsan tövbe etmekle bile manevi yasayı
kendiliğinden koruyamıyor. Kutsal Ruhun yardımı
olmaksızın, bu tövbe bozguna uğramakla yüz
yüzedir. Bu da düşmeden önce Adem'de var olan
öz doğruluğun kişide bulunmadığını gösterir.
İnsanın, doğruluk doğasını yitirip bozukluk
(fesat) doğasını aldığına ilişkin kesin kanıtı
bulmak için nesiller boyunca günahın tarihine
şöyle bir göz atmak yetecektir. İrsî bozukluk
doğası ilk defa, Kayin'in, kardeşi Habil'i
öldürmesiyle ortaya çıktı. O'nu neden öldürdü?
Kötü olduğundan dolayı değil mi? Birbirimize niçin
düşman oluruz? Kötülük doğası içimizde kök
saldığından değil mi? Ulusların savaşması gene
bireylerin kötülüğünden değil mi?
24

4 - GÜNAHIN ÜCRETİ
Allah, Adem'e şöyle dedi: "Fakat iyilik ve
kötülüğü bilme ağacından yemeyeceksin; çünkü
ondan yediğin gün kesinlikle ölürsün,, (Doğuş
2:17). "Şuç işleyen can; ölecek olan odur,,
(Hezekiel 18:20). "Çünkü günahın ücreti ölümdür,,
(Romalılara 6:23). "Adem ve Havva Allah'tan
koptukları an, ruhsal olarak öldüler. Rab Allah ile
aralarında bulunan kutsal ortaklığı yitirdiler.
Günün serinliğinde Allah'ın huzuruna çıkma
arzusunu kaybettiler. Bahçenin ağaçları arasına
gizlendiler,, (Doğuş 3:8).
Kişinin, isyanının cezasını gözünün
önünde görmesi gerçekten ürkütücüdür. Ama bu
ilk aile acaba tüm ayrıcalıklarını yitirdi mi? İnsanın
günah nedeniyle yitirdiği cennete dönme ümidi
yok mu oldu? Sonsuza dek paklıktan yoksun mu
kalacak? Asla! Çünkü Allah sevgidir, sevgi O'nun
özüdür. Onun katında sınırsız bağış vardır.
Yüreğindeki sevgi, insanın bu bedbahtlığı
karşısında hareketlendi, suçlunun sonsuz
yokluğa gitmesine dayanamadı ve Rab ilah
baştan beri kendi katında olan Söz İsa Mesih'in
şahsında kurtarıcı görevini aldı. Tanrısal sevginin
yaptığı ilk iş Adem ve Havva'nın çıplaklıklarını
örtmek oldu.  "Rab Allah, Adem ve karısı için
25

deriden kaftan yaptı ve onlara giydirdi,, (Doğuş
3:21). Tanrı böylece kurtulmalık andlaşmasını
gerçekleştirdi.
BIR ADAMIN
TÜM DÜNYAYI
KAZANIP DA

KENDİ CANINI
= YİTİRMESİ
NEYEYARAR?
(Matta 16: 26)
26

Ill
İSLAMDA KEFARET
Kefaret konusunda Kuran'da - surelerin
tertibine göre - 14 ayet vardır. Bunların ilki:
"Sadakaları açıkça verirseniz ne güzel! Eğer
onları, yoksullara gizlice verirseniz bu sizin için
daha iyidir. Allah onları kötülüklerinden bir
kısmına karşı tutar,, (Bakara 271).
Bilginler yok etmek anlamına gelen "tekfîr,,
fiilini kapatmak, örtmek şeklinde tefsir
etmektedirler. Bu tefsir Tevrat düşüncesine de
yakındır. Gerçekten de kişisel ameller İslam'da
Yahudilikte olduğu gibi günahları silmede önemli
rol oynar. "Ameller,, in başı olan namaz hakkında
şöyle denir: "Gündüzün iki ucunda ve gecenin
gündüze yakın zamanlarında namaz kıl,, (Hüd
114).
Tirmizî, Ebu'l-Yeser'den naklediyor: Bana,
hurma satın almak isteyen bir kadın geldi. Eğildim
ve onu öptüm. Sonra gidip Muhammed'e bunu
haber verdim. "Gündüzün iki ucunda ve gecenin
gündüze yakın zamanlarında namaz kıl. Doğrusu
iyilikler kötülükleri giderir,, dedi. Bunun üzerine
27

ashabı (arkadaşları), ey Allah'ın elçisi - bu
söylediğin - yalnız bu adam için mi yoksa tüm
insanlar için mi, dediler. Muhammed, bütün
insanlar için, dedi. Muslim, Abdullah'tan rivayet
ediyor: Bir adam peygambere gelip, ey Allah'ın
elçisi ben, şehrin en uzak kesiminde bir kadınla
oynaştım. Onunla cinsel ilişkiye girmedim ama
menim aktı. İşte karşındayım, hakkımda dilediğin
hükmü ver, dedi. Ömer, kendini örtmüş (günahtan
korumuş) olsan, Allahta seni örterdi, dedi. Allah
elçisi hiçbir karşılık vermedi. Adam kalkıp gitti.
Peygamber onu yanına çağırdı ve bu ayeti okudu:
Gündüzün iki ucunda . . .
Muslim, Ebu Bekr'den rivayet ediyor- Her
kim bir günah işler sonra kalkar güzelce
temizlenir, namaz kılar ardından da af dilerse
Allah onu mutlaka affeder dedi ve şu ayeti okudu:
Günahları Allah'tan başka bağışlayan kim vardır?
Onlar yaptıklarında, bile bile direnmezler,, (Âlu
İ m ran 135).
Amellerin kefarete olan etkisini göster-
mede şu ayetten daha açığı yoktur: "Gerçek tartı
kıyamet günündedir. Tartıları ağır gelenler; işte
onlar kurtulanlardır. Tartıları hafif gelenler,
ayetlerimize yaptıkları haksızlıklardan ötürü
kendilerini mahvetmiş olanlardır,, (Araf 8, 9).
28

İmam Räzi "amellerin tartımı,,nı
açıklarken, bu konuda iki görüş vardır, diyor.
A - Hadiste, Allah'ın kıyamet günü kulların
- iyi yada kötü - amellerinin tartılacağı bir dili, iki
kefesi olan bir terazi koyacağı bildirilir. İbnu
Abbas'tan nakledilen hadis, mümine gelince;
ameli en güzel biçimde getirilir ve terazinin
kefesine konur. İyilikleri kötülüklerinden ağır gelir
diyor. Amellerin nasıl tartılacağında değişik
görüşler vardır. Bunlardan birine göre müminin
amelleri, güzel bir biçimde, kafirin amelleri de
çirkin bir biçimde resmedilir. Tartım buna göre
yapılır. Bir diğer görüşe göre tartı işlemi kulların
amellerinin yazılı olduğu sahifelere göre yapılır.
B - Mucahid, Dahhäk ve A'maş'tan rivayet
edilmiştir: Teraziden kasıt adalet ve hükümdür.
Muhammed'e soruldu: Tartılacak olan nedir?
"Sahifeler,, dedi. Terazinin dil uzunluğu,
kefelerinin genişliği hakkında elimizde şaşırtıcı bir
rivayet var: Abdullah b. Selam, yer ve gök, diyor,
onun kefelerinden birine konsa alırdı. Cebrail
onun diline bakarak amudunu tutmaktadır.
Tartı işleminin nasıl olacağı konusunda bir
başka rivayet te Abdullah b. Ömer'den geliyor -
Allah elçisi şöyle dedi:  Bir kişi kıyamet günü
29

teraziye getirilir. O'na doksan dokuz sicil verilir. Bu
sicillerde onun günahları ve suçları vardır. Bunlar
terazinin kefesine konulur. Sonra ona karınca
büyüklüğünde bir kağıt parçası verilir. Bu kağıt
parçasında, Allah'tan başka ilah yoktur,
Muhammed O'nun elçisidir, yazılıdır. Bu kağıt
parçası da terazinin diğer kefesine konulur ve
kötülüklerinden ağır basar.
Tek değil, birden fazla teraziye işaret eden
Kuran ayeti de vardır: "Kıyamet günü doğru
teraziler kurarız; hiç bir kimse hiçbir haksızlığa
uğratılmaz. Hardal tanesi kadar bile olsa yapılanı
ortaya koyarız. Hesap gören olarak biz yeteriz,,
(Enbiya 47).
Tefsirciler, kalplerin amelleri için ayrı,
organların (cevärih) amelleri için de ayrı terazi
olması ihtimali uzak değildir, derler. Fahru'r-razî,
yaygın bir rivayet nakleder - Davud, Rabbinden
kendisine teraziyi götermesini ister. Gördüğü
zaman bayılır. Ayıldığında, Ey Allahım! onun
kefesini kim iyilikle doldurabilir, der. Allah ta, Ey
Davud! Ben kulum dan hoşnut olursam, onu ürün
(semere) ile doldururum, der.
Bilal b. Yahya ve Huzeyfe'den rivayet
edilmiştir: Kıyamet günü terazilere bakacak olan,
30

Cebrail'dir. Allah, ey Cebrail! onları tart, der.
Bunun üzerine mazluma geri verilir. Eğer
(mazlumun) iyiliği yoksa başkasının kötülükleri de
ona yüklenir. Böylece adam üzerinde dağ gibi
yükle çıkar. Ebu Cafer'in Muhammet'ten
bildirdiğine göre, terazide güzel ahlaktan daha
ağır gelen hiç bir şey yoktur.
Son olarak Muhammed b. Sa'd'ın İbnu
Abbas'tan naklettiği şu haberle, tefsiri özet-
leyebiliriz: İyilikleri kötülüklerini kuşatanın terazisi
ağır, kötülükleri iyiliklerini kuşatanın terazisi hafif
gelir. Onun varacağı yer cehennemdir.
- Tanrı Korkusu Günahları Siler
"Ey inanlar! Allah'tan sakınırsanız, o size
iyiyi kötüden ayırdedecek bir anlayış verir,
kötülüklerinizi örter, sizi bağışlar. Allah, bol nimet
sahibidir,, (Enfal 29).
Görüldüğü üzere tanrı korkusuna mükafat
olarak üç ayrıcalık verilmektedir.
A - Size iyiyi kötüden ayırdetme anlayışı
verecek.
B - Kötülüklerinizi, yaptığınız bütün kötü-
lükleri silecek.
C - Sizi affedecek.
31

IV
İSLAM'DA BAĞIŞ
Kuran ayetlerini incelediğimiz zaman
kefaret ile bağış (gufran) arasında fark buluruz.
Tefsirciler aynı şeyi tekrar söylememek için,
kefaret, kötülüklerin dünyada silinmesi, bağış ise
kıyamet günü yok edilmesidir, demişlerdir.
Ameller Ve Bağış
İslam, günahların affının iyi amellere
dayandığını bildirir: "... İyilik yaparak kötülüğü
ortadan kaldırırlar. İşte onlara bu dünyanın iyi
sonucu, girecekleri Adn cennetleri vardır,, (Ra'd
23).
Hz. Muhammed'den naklediliyor: Muaz b.
Cebel'e "kötülük yaptığın zaman onu silecek bir
iyilik yap,, dedi.
Hasan kanalıyla bildiriliyor: "Onlar mah-
rum edildikleri zaman verirler, zulme
uğradıklarında affederler.,,
Zeccäc diyor ki: Allah eğer, yanı sıra iyi
ameller olmazsa soy sopun fayda vermeyeceğini
bildirmiştir.
32

Vahidî, Buharî ve İbnu Abbas'tan
naklediyor: Allah, itaat eden kişiye sevap olarak
cennette ailesinin varoluşuyla sevinmesini
sağladı. Bu da gösteriyor ki onlar (ana baba)
cennete, itaat eden kişi onurlandırılsın diye
girerler. Cennete iyi amelleri ile girmiş olsalar, itaat
eden kişi için ortada bir üstünlük olmazdı. Çünkü
iyi iş yapan herkes cennete girer.
Oruç Ve Bağış
"... Oruç, tutan erkekler ve kadınlar. . .
Allah onlara büyük ecir hazırlamıştır,, (Ahzab 35).
Kuran'da, iki ay süreyle oruç tutmanın öldürme
günahının bağışlanmasını sağlayacağı bildirilir: "
Bir mümini yanlışlıkla öldürenin bir mümin köleyi
azat etmesi, öldürenin ailesi bağışlamadıkça ona
diyet ödemesi gerekir. Eğer o mümin, size
düşman bir topluluktan ise mümin bir köleyi azat
etmek gerekir. Bulamayana, Allah tarafından
tevbesinin kabulü için ard arda iki ay oruç tutmak
gerekir. Allah bilendir, hakimdir,, (Nisa 92).
Bu ayetin iniş nedeniyle ilgili olarak şu
rivayeti anlatırlar: Urve b. Zubeyr'den. Huzeyfe b.
el-Yeman Uhud günü Allah elçisi ile birlikteydi.
Müslümanlar yanlışlıkla babası Yeman'ı da
kafirlerden sanıp öldürdüler. Huzeyfe, "o benim
33

babam,,, diyordu ama, sözünü ancak adamı
öldürdükten sonra anladılar. Huzeyfe bunun
üzerine, Allah sizi affetsin. O en merhametli
olandır, dedi. Allah elçisi bunu duyunca
Huzeyfe'nin yanındaki değeri arttı ve bu ayet indi.
Bir başka rivayete göre ise ayet, Ebu'd-
Derda hakkında indi. Bir birliğin başındaydı.
İhtiyacından dolayı bir topluluğun yanına saptı.
İçlerinde, koyunları olan bir adam buldu. Kılıcıyla
adamın üzerine saldırdı. Adam "lä ilähe illa'l-läh„
dedi. Buna rağmen onu öldürdü ve koyunlarını da
yanına kattı. Sonra içinde bir sıkıntı hisetti ve
başından geçeni Allah elçisine anlattı. Allah elçisi,
şehadet getirmesine rağmen adamı neden
öldürdüğünü sordu. Ebu'd-Derdä, diliyle şehadet
etti ama kalben inanmıyordu, cevabını verdi.
Bunun üzerine Allah elçisi, kalbini mi yardın, dedi.
Kuran'da üç günlük orucun da yalan yemin
günahının bağışlanmasını sağladığı bildirilir.
"Allah size rastgele yeminlerinizden dolayı değil,
bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü hesap sorar.
Yeminin keffareti, ailenize yedirdiğinizin
ortalamasından, on düşkünü yedirmek yahut
giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Bulamayan,
üç gün oruç tutmalıdır; yeminlerinizin kefareti
budur.
34

Yemin ettiğinizde yeminlerinizi tutun.
Şükredesiniz diye Allah size böylece ayetlerini
açıklıyor,, (Maide 89).
Fahru'r-razî bu ayetin iniş nedeni ile ilgili
olarak şunları söyler: Sahabeden bir topluluk
yiyecekleri giyecekleri haram edip ruhbanlığı
tercih ettiler ve buna and içtiler. Allah onları bunu
yapmaktan yasaklayınca, "ey Allah'ın elçisi bu
yeminlerimizi ne yapalım,,, dediler. Arkasından bu
ayet indi.
Hac Ve Bağış
"Safa ve Merve Allah'ın nişanelerindendir.
Kim kabeyi hacceder veya umre yaparsa bu ikisini
de tavaf etmesinde bir sakınca yoktur. Kim
gönülden iyilik yaparsa karşılığını görür. Allah,
şükrün karşılığını verendir ve bilendir,, (Bakara
158). İbnu Abbas diyor ki: Safa ve Merve'nin
üstünde birer put vardı. Cahiliye Arapları bu ikisini
tavaf eder onlara ellerini yüzlerini sürerlerdi. İslam
gelince müslümanlar bu iki put nedeniyle Safa ve
Merve'yi tavaf etmek istemediler. Sonra bu ayet
indi.
'Bir sakınca yoktur, anlamına gelen "La
Cunäha,, günah yoktur "la isme,, anlamına gelir.
Kim isteyerek haccederse Allah onu bağış ile
destekler.
35

Zekat Ve Bağış
"Namazı dosdoğru kılıp zekatı verenlere
Rableri katında ecir vardır. Onlara korku yoktur.
Üzülmezler de,, (Bakara 277).
İbnu Abbas "korku yoktur. . „ ifadesini
açıklarken - "yani kıyamet günü kendilerini
karşılayacak olan şeylerden korkmazlar. Diğer
mutlu kişilerin sahip olduğu nimetlere de
üzülmezler.,, diyor.
Asam şöyle diyor: O günün azabından
korkmazlar, diğer mutlu kişilerin sahip olduğu
üstün nimetlere de üzülmezler çünkü ahirette
rekabet yoktur.
Allah Yolunda Cihad Ve Bağış
"... Hicret edenler ve Allah yolunda cihad
edenler Allah'ın rahmetini umarlar. Allah bağışlar
ve merhamet eder,, (Bakara 218).
Rivayet edildiğine göre Abdullah b. Cahş
Muhammed'e, ey Allanın elçisi, farzet ki
yaptıklarımıza ceza yok; acaba ecir veya sevap ta
umabilir miyiz, diye sordu.
36

Kuran Ve Bağış
"Kuran olunduğu zaman ona kulak verin,
dinleyin ki, merhamet olunasınız,, (Araf 204).
Tefsirciler, bu ayet inmeden önce Kuran'ın
rahmet olduğunu Allah bildirmişti, diyorlar.
Bir hadiste, Muhammed ile Ebu Zerri'l-
Gıfarî arasında geçen şöyle bir konuşmadan söz
edilir:
—	Ey Allah'ın elçisi ben Kuran'ı öğrenememekten,
onunla amel edememekten korkuyorum.
-	Korkma, Ebu Zerr! zira, Allah Kuran'ın yerleştiği
kalbe azap çektirmez.
Enes b. Malik'ten bildiriliyor - Allah elçisi
bana şöyle dedi: Kuran, onu dinleyenden dünya
belasını, okuyanından ise ahiret belasını
savuşturur.
İbnu Mesud'dan - Allah elçisi, "kim,,, dedi,
"belleyip ezberleyene kadar Kuran okursa, Allah
onu cennete sokar, ailesi fertlerinden cehenneme
girmeleri väcib (gerekli) olmuş on kişi hakkında da
şefaatçi kılar.
37

Kelime-i Şehadet Ve Barış
Ebu Hureyre diyor ki: Ebu Zerri'l-Gıfarî,
Mu hammed'e sordu.
-	Ey   Allah'ın   elçisi.   Müslüman   nasıl
kurtulur? Muhammed cevap olarak şöyle dedi.
-	"Allah'tan    başka    ilah    olmadığına,
Muhammed'in de O'nun elçisi olduğuna tanıklık
ediyorum,, diyerek.
Allah in İradesi Ve Bağış
"Göklerde  olanlar da,  yerde olanlar da
Allah'ındır. O dilediğini bağışlar, dilediğine azab
eder,, (Alu imran 129).
Fahru'r-razî, bu ayetin tefsirinde şunları
söyler: Yandaşlarımız, Allah'ın ilahlığı gereği tüm
kafirleri, sapıkları cennete, tüm doğruları ve
kendisine yakınları da cehenneme
sokabileceğine, böyle yaptığı için de kendisine
karşı çıkılamayacağına dair bu ayeti delil
gösterirler.
Razi bu düşünceye itiraz etmiyor, hatta
destekliyor: Ayetin bu anlamı verdiği açıktır. Akıl
da   bunu   destekler.   Çünkü   kulun   işi   iradeye
38

bağlıdır. Bu irade Allah tarafından yaratılmıştır.
Allah'ın yarattığı böyle bir irade itaat eder, ama
başka türden bir irade yaratırsa isyan eder. O
halde kulun itaati da, isyanı da Allah'tandır.
Allah'ın fiili ise ona hiçbir şey dayatmaz. Ne itaat,
sevap ne de isyan, ceza gerektirir. Her şey ilahlığı
ve gücü gereği Allah'tandır.
Bu düşünce, bağış için kefaret kurbanını
gerekli kılan Kutsal Kitap öğretisiyle çelişmektedir.
Bu gereklilik baştan beri biliniyordu. Kutsal Kitab'ı
bir uçtan bir uca geçen, kan damlayan kırmızı bir
çizgi daha ilk anda farkedilir: "Kan dökmeksizin
bağış olmaz,, (İbranilere 9:22).
Gerçek şu ki, adaleti ve hakkı pahasına bir
insanın suçunu bağışlamak "Adil,, olan Allah'ın
iradesine yakışmaz. Çünkü O, suç işleyen can;
ölecek olan odur, diyor. Suçlu bir insanı
bağışlayacağı zaman, bağış için bir neden,
adaletini doyuracak bir çare, oğlaklar, buzağılar
ve koyunlar kurban edilirdi. Allah bu kurbanları,
Mesih'in kurbanını gösterdiği için kabul ediyordu.
Mesih bu kurbanı kayra (lütuf) çağında sunmuş,
böylece Kutsal Adalet sonsuza dek sağlanmıştır:
"Kayra ve Gerçek buluştu. Doğruluk Esenlikle
öpüştü,, (85. Mezmur:10).
39

İslam'da Affedilmeyen Günahlar
1.	Allah'a ortak koşmak - "Allah kendisine
ortak   koşulmasını   affetmez.   Bunun   dışındaki
günahları affeder,, (Nisa 116).
Bu ayetin tefsirinde, Allah'a ortak koşan kişi
Allah'ın merhametinden kesinlikle mahrumdur.
Çünkü şirk, çok büyük bir sapıklıktır, derler.
Bazılarına göre, meleklere tapınıp onlara, Allah'ın
kızları, diyenler hakkında inmiştir. Razî, Allah'a
inanmayanlar, meleklere "dişi,, derler, diyor.
Başka tefsirciler, ayetin putlara tapan bir
millet hakkında indiğini, bu putların her birinde
kendileriyle konuşan şeytanlar olduğunu,
söylüyorlar.
2.	İmanlıyı Öldürmek - "Kim bir mümini
kasden öldürürse cezası, içinde temelli kalacağı
cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, lanetlemiş
ve büyük azap hazırlamıştır,, (Nisa 93).
Ebu Hanîfe, kasıt (amden öldürme) için
kefaret olmaz, İbnu Abbas, kasten adam öldürme
suçu işleyenin tevbesi kabul edilmez diyor.
3.	Dinden Dönme (İrtidat) - "İnandıktan
40

sonra inkar edip inkarda aşırı gidenler var ya,
onların tevbeleri kabul edilmeyecektir,, (Alu İmran
90).
Ayetin tefsirinde şunları söylüyorlar:
Mürted (dinden dönen kişi) inkarda aşırı giden
yada ısrar eden kişidir. Bazen küfrüne küfür
ekleyerek bu aşırılıkta bulunur.
41
Kaffal ve İbnu'l-Enbarî, kim bu tevbesinden
sonra tekrar inkar ederse birinci tevbesi sanki hiç
yapılmamış gibi makbul olmaz, diyorlar.

BİR ALLAH
ALLAH İLE İNSANLAR ARASINDA
BİR ARACI VARDIR
İNSAN MESİH İSA
I Timeteos'a 2:5

V
MESİH İNANCINDA KEFARET
Kefaret, örtmek, kapatmak anlamına gelen
bir sözcük olup Mesih inancında, Mesih'in
insanlığı, Şeriatın lanetinden kurtarıp Allah ile
arasında barışı sağlamak için gerçekleştirdiği işi
anlatır. Elçi bu konuda şöyle diyor: "... Çünkü
bizi Allah'a götürmek için, doğru olan Mesih doğru
olmayanlar uğruna günahlar için bir defa öldü
(I. Petrus 3:18).
Mesih'in kefaretinin değeri, Allah'ın sonsuz
Oğlu olmasından kaynaklanmaktadır. Bu kefarete
değişik yönlerden bakabiliriz:
A - Allah'a olan bağıntısı yönünden.
B - Allah'ın sevgi, adalet, kutsallık ve
adaletine olan bağıntısı yönünden.
C - Uğrunda gerçekleştirimiş olması
açısından insanla olan bağıntısı yönünden.
Bu yüzden, Mesih'in kefareti insanın
günahının silinmesidir, Mesih'in kurbanı,
suçlunun lanetten kurtulması ve yargının
üzerinden kaldırılması üzerindeki etkisinin açık bir
göstergesidir, denilmiştir. Bu, Allah'ın gazabının
43

kaldırılıp suçlunun tanrısal barışı elde etmesinde
kurban Mesih'in rolünü açıklar.
Kefaret, suçlunun Mesih'in kanı ile
örtülmesidir. Böylece suçludan kısas istenmez.
Çünkü kısas kendisi için kurban edilen Mesih'e
yüklenmiştir. "Sevgi şudur: Biz Allah'ı sevmedik
ama, O bizi sevdi ve günahlarımıza kefaret olarak
oğlunu gönderdi,, (I. Yuhanna 4:10).
Kefaret, Allah'ın Kutsal Şeriatı
zedelenmeden Allah ile insan arasında barış
yolunu açmıştır. "Kendisiyle dünyayı barıştırarak,
suçlarını onlara saymayarak ve bize barışma
sözünü vermiş olarak Allah, Mesih'te idi,,
(II Korintoslulara 5:19).
İnsanlar, Allah'ın doğası, günahkar
yaratıklarıyla arasındaki ilişki üzerine felsefî
düşüncelere girişmişler, yine de tatmin edici bir
sonuca ulaşamamışlardır. Ancak dünya
felsefelerinin açıklayamadığını Kutsal Kitap
açıkladı. O, "Allah,,, diyor "adildir ve adaleti
suçlunun kısas edilmesini ister. Bu yüzden, günah
silinmeksizin barış gerçekleşemez İşte bu
gerçekten hareketle günahın örtülmesi amacıyla
Kurban dönemi başladı.
44

Yüce Kitap'tan öğreniyoruz ki Allah'ın
kabul edip hoşnut kaldığı Habil'in kurbanı aslında
gelecek "asıl,, kurbanı gösteriyordu (Doğuş
22:1-14).
Allah'ın, halkına Mısır'da sunmalarını
emrettiği Fısh Kuzusu da (Çıkış 12:1-42). Tanrı
Kuzusunun kurban edildiği Yeni Antlaşma'nın
açık bir sembolü idi. "... Çünkü bizim Fıshımız
olan Mesih te kurban edilmiştir; bunun için artık ne
eski maya ile, ne de kötülük ve iğrençlik mayası ile
fakat içtenlik ve gerçeğin mayasız ekmeği ile
bayram edelim,, (I. Korintoslulara 5:7-8).
Kefaret Yeni Antlaşma'da, İsa'nın
günahlıyı kurtarma uğrunda şeriatın gereklerini
yerine getirmek için çarmıhta gerçekleştirdiği
kurtarmalık ile karşımıza çıkar. Bizim yerimize
acı çekip ölerek biz insanlara uygulanacak olan
kısası tam anlamıyla yüklendi. O Tanrısal adaletin
hakkını vermiş, kurtulmalığa inanıp tevbe eden
günahlıyı aklamıştır.
Kutsal Kitap dilinde İsa'nın kurtulmalığı
"lütuf,, sözcüğü ile anlatılır. Bu sözcük karşılıksız,
haketmeksizin verilmiş bağış anlamına gelir.
Göksel Baba günahlıların yerine kurban sunmak
zorunda değildi. Aynı şekilde Oğul'da bedene girip
45

kurtarıcılık görevini yerine getirmeye mecbur
değildi. Ancak merhametinde eşsiz, yetkin
Tanrılık taşkın sevgisi nedeniyle Şeriatın cezasını
durdurdu. Ve bedene girmiş olan Söz'ün
günahkarın yerine çektiği acıları kabul etti.
Kurtarıcı Rab, "ben koyunların uğruna
canımı veririm,, (Yuhanna 10:15), derken bu
gerçeği duyurmuştur. Bunu yine O'nun, "hiç
kimsede, bir kimsenin dostları uğruna canını
vermesinden daha büyük sevgi yoktur,, sözüyle
karşılaştıracak olursak, Kutsal Gerçeğin niçin
kendisinden geçip beden olduğunu, acılar
çektiğini, çarmıhta günahlarımızı yüklendiğini
anlarız. Haberci Pavlos bu niyabî açıların
gerekliliğini şöyle açıklar: Doğal insan benliğinden
ötürü güçsüz olan Kutsal Yasa'nın yapamadığını
Tanrı yaptı. Öz oğlunu, günahlı insan
benzerliğinde günaha kurban olarak gönderip
günahlı insan benliğinde yargıladı. Öyle ki
Yasa'nın gereği doğal benliğe göre değil, Ruh'a
göre yaşayan bizlerde yerine gelsin,, (Romalılara
8:3-4). Yani günahın ücreti olarak başımıza
çökecek olan sonsuz ölümü İsa bizim yerimize
aldı. Böylece şu ön bildiri yerine geldi: Esenliğimiz
için olan ceza O'nun üzerine indi; O'nun
bereleriyle şifa bulduk,, (İşaya 53:5).
46

Kurtulmalık, iki nedenden ötürü af ve affı
izleyen bereketlerin bağışını şüpheye yer
vermeyecek biçimde vurgular.
1.	Bir  kere  Allah,   Mesih'in   itaatine  ve
acılarına     karşılık     olarak     imanlılara     bunu
vaadetmiştir: "İşte, tek bir suç bütün insanları
mahkumiyete sürüklediği gibi, bir doğruluk eylemi
de   bütün   insanlara   yaşam   veren   aklanmayı
sağladı.   Bir   adamın   (Adem)   söz  dinlemezliği
yüzünden birçokları günahkar kılındığı gibi, yine
bir adam (İsa Mesih) in söz dinlemesiyle birçokları
doğru kılınacaktır,, (Romalılara 5:18-19).
2.	Kurtulmalık,       Tanrısal      Adaletin
gereklerini hakkıyla yerine getirmiştir. Çünkü o,
insanın kurtarılması için Baba ile Oğul arasında
bulunan   Öncesiz   Antlaşmanın   temeli   üzerine
kurulmuştur. Akla gelebilecek her türlü şüpheyi
yok    etmek    amacıyla   Tanrısal    Vahiy   bunu
kaydetmiştir: Kurban ve sunu istemedin. Fakat
bana   beden   hazırladın.   Yakılan  sunular,   suç
kurbanlarından hoşnut olmadın; o zaman dedim -
kitapta   hakkımda   yazılmıştır   -  senin   iradeni
yapmak için ey Rab işte geldim. (40. Mezmur: 6-8)
İsa, yapılan antlaşmayı uygulamak için-suçlunun
yerine yargıyı yüklenmek üzere - beden oldu.
"Tanrı İse bize olan sevgisini sununla kanıtlıyor:
47

Biz daha günahkârken Mesih bizim için öldü.
Böylece, şimdi O'nun kanı ile aklandığımıza göre
O'nun aracılığıyla Tanrı'nın öfkesinden
kurtulacağımız daha kesindir,, (Rom. 5:8-9).
1. Kurtuluş Gereksinimi: Kurtulmalık
yalnızca toplumsal değil, ayrı ayrı her insan için
ihmal edilmez bir gereksinimdir. Çünkü insan yok
olacaktır. Mesih soruyor: "Bir insan kendi canına
karşılık ne ödeyebilir?,, (Matta 16:26). Canına
karşılık ödeyebileceği hiçbir şey yoktur. Aynı
şekilde, kardeşini de kurtaramaz, Allah'a onun
kefaretini veremez (49. Mezmur:7).
Tevbeye     gelince,     her     insan,     geçmiş
günahlarını	ortadan	kaldıramayacağını
kendiliğinden hisseder. Bağışı kazanmak için bir
başka yol gereklidir. İşte bu yol kurtulmalıktır. Aksi
takdirde, ta eski zamanlardan beri dünya
dinlerinin çoğunda var olan kurbanların varlığını
nasıl açıklayabiliriz? Bunun nedeni suçlunun
hissettiği kurtulmalık gereksinimi değil midir?
Gerçekten de manevî doğamız, bizi
kutsallığın isteğine saygı göstermeye
zorlamaktadır. Her birimiz kurtulmalık aracılığı ile
aklanma dışında, vicdanının geçmiş günahlardan
huzura kavuşamayacağını hisseder.
48

2.	Aklî   Delil:   Allah,   Kutsal;   İnsan   İse
suçludur.     İnsanın    suçu     (günahı)    Tanrısal
Kutsallığın     karşısındadır     ve     bu     yüzden
yargılanması gerekir. Ancak kendisinden suçu
kaldırılmakla yargısı silindiği takdirde affedilebilir.
Çünkü, günahlı tevbe ile "doğru,, olsa bile onun bu
doğruluğu     geçmiş     günahlarının     hükmünü
geçersiz kılamaz. Allah onu kurtulmalıksız affetse,
bu kez ne şeriatının değeri, ne de kutsallığının
önemi kalır. Bu nedenle Kurtulmalık, suça verilen
yargının   kaldırılması  ve  buna bağlı  olarak ta
Tanrısal sıfatların mutlak yetkinliği içinde ortaya
çıkması için vazgeçilmez yol olmuştur.
3.	İnsanın   Manevî   İhtiyacına   Uyması:
İnsanın manevî bir doğası vardır. Vicdanı ona
adaletin yüceliğini ve kutsallığını bildirir. Günahını
bilir de kefaretini bilmezse vicdanı rahatsız olur.
Kurtulmalık aracılığı ile bağış ise insan vicdanına
uyar, onun manevi ihtiyaçlarını karşılar.
4.	Şeriatın    İstemine    Uyması:    Şeriat
suçlunun kısasını ister. Kısassız Şeriat bir şeye
yaramaz.   Şeriatın   Yüce   istekleri   göz   önüne
getirildiğinde kısasın zorunluluğu açıkça görülür.
Şurası   açıktır   ki,   kurtulmalıksız   bağış
şeriat'ın yok edilmesi, yozlaştırılmasıdır. Bu ise
49

Mesih'in öğretisine ters düşer: "Gerçekten sizlere
belirtirim: Gök ve yer geçinceye dek, Ruhsai
Yasa'dan küçücük bir nokta yada bir çizgi bile
kaldırılmayacaktır - Bildirilen her şey yerine
gelinceye dek,, (Matta 5:18).
Burada söylenmesi gereken bir gerçek
daha var: Kurtulmalıksız bağış, günahın ceza hak
etmediğini söylemek gibidir. Halbuki o Tanrısal
Kutsallık ve Adaletin zedelenmesidir.
5.	Kutsal Dinde Bildirilmesi: Kurtulmalığa
gerek olmasaydı, Allah Kutsal sözünde ona yer
vermezdi. Oysa Mesih şöyle der: "Musa'nın çölde
yılanı   yukarı   kaldırdığı   gibi,   insanoğlunun  da
yukarı kaldırılması gerekir. Böylelikle O'na iman
eden herkesin sonsuz yaşamı olsun,, (Yuhanna
3:14).
6.	Manevî Gerek: Manevî Egemen olması
bakımından   Allah'ın,   kendi   yönetim  düzenine
uyması, egemen olduğu bu dünyada başkaldırıya,
anarşiye izin vermemesi, buyruklarını çiğneyen
mütecavizleri cezasız bırakmaması gerekir. İşte
bundan ötürü Allah, Kurtulmalık gereğini koydu.
Allah    bununla,    günahtan    iğrendiğini,    suça
kızdığını gösteriyor. Ama bir yandan da şeriatını
onurlandırmak için suçlulara bağış kapısını açtı.
50

7. Birçok Dinde Bulunması: Bu da herinsan
vicdanının kurtulmalığı istediğini, yalnızca tevbe
ile yetinmediğini ama, kefareti; suçuna karşılık
kurban kanını istediğini gösterir. Bütün bunlar
kurtulmalığın gerekliliğinin kanıtıdır.
İyi İşler Ve Bağış
1.	İyi   işler   (Salih   Ameller)   yapılması
gereken zorunlu ödevler olmasına karşın geçmiş
günahlarımızı karşılama hakkını bize veremez.
Başka bir deyişle geçmiş günahlarımızın affına
vesile olamaz.  Mesih, bu gerçeğe değinmiştir:
"Tanrı'nın buyruklarını yerine getirdiğiniz zaman,
biz    bir    işe    yaramayan    uşaklarız,    yalnızca
yapmamız gerekeni yaptık, deyin,, (Luka 17:10)
"Kimse övünmesin diye,  iyi  işlerin sonucu  da
değildir. Çünkü biz, Tanrı'nın önceden hazırladığı
iyi işlerin yolunda yürüyelim diye Mesih İsa'da
yaratılmış olarak Tanrı'nın eseriyiz,,  (Efeslilere
2:9-10).
2.	Elimizdeki mal ve sağlığımız Allah'a ait
olunca   biz   bunların   başında   yalnızca   vekil
sayılırız. Sadaka verdiğimizde yada bir hizmeti
yerine getirdiğimizde ne kendimize ait bir şeyi
veriyoruz ne de mükâfata layık bir iyilik yapıyoruz.
Tapınağın inşası için büyük miktarda mal
51

sunan Davud, bu gerçeği dile getirmişti: "Ama ben
kimim, halkım nedir ki, böyle gönüllü takdimeler
verebilelim? Çünkü her şey sendendir, ve senin
elinden sana verdik. Ey Rab, Allahımız! Kutsal
adına ev yapmak için sana hazırladığımız bütün
bu hazine senin elindendir ve hepsi senindir,,
(I. Tarihler 29:14-16).
3.	Biz günahlıların yaptığı iyi işler kutsallık
ve iyiliğinin sınırı olmayan Allah'a yüklediğimiz
hakareti silemez. Bu nedenle O'ndan, bize bağış
getirmesini bekleyemeyiz.
4.	Allah'ın   huzuruna   çıkmak   kutsallık
gerektirir. Bu kutsallık olmaksızın kimse Rabbi
göremez. Yalnızca iyi işler bizi kutsal yapamaz
çünkü kutsallık Ruh'tan doğan imanlıya verlir: "Bir
kimse sudan ve Ruh'tan doğmadıkça Tanrı'nın
egemenliğine giremez. Bedenden doğan, beden;
ruhtan, doğan, ruhtur,, (Yuhanna 3:5-6).
Dua Ve Bağış
Bilindiği gibi dua, Allah ile bağlanış,
O'nunla söyleşi, O'nun kişiliğini düşünmedir.
Suçlu, Allah'tan kopuk olduğu için duasının da
Allah tarafından kabul görmesi, O'ndan bir karşılık
bulması imkansızdır. Allah, İşaya'nın ağzından bu
gerçeği   dile   getirmiştir:   "Fakat,   kötülükleriniz
52

sizinle Allah'ınız arasına ayrılık koydu, suçlarınız
O'nun yüzünü sizden gizledi de sizi işitmiyor.
Çünkü elleriniz kanla, parmaklarınız kötülükle
kirlendi; dudaklarınız yalan söyledi, diliniz kötülük
homurduyor,, (İşaya 59:2-3). Davud'ta bu gerçeği
anlamış ve peygamberlik ruhuyla, "kalbimde,
haksızlığa uyarsam Rab beni dinlemez,,, demiştir.
Oruç Ve Bağış
Dua, İbadetin birinci, oruç ikinci kanatıdır.
Dua, Rab önünde alçaklık ve çaresizliği gösterir.
Ama düşüşünden önceki doğruluğa, paklığa
insanı dönderemez. Oruç ta dua gibi günahın
Tanrısal Yüceliğe karşı işlediği suçu
karşılayamaz. Bu yüzden bağış vesilesi olamaz.
53
"Oruç tuttuğunuz ve dövündüğünüz zaman
bana mı, benim için mi oruç tuttunuz? Yeyip
içtiğiniz zaman kendiniz için yeyip, kendiniz için
içmiyor musunuz?,, (Zekarya 7:5-6).

Özet
İnsanın kurtuluşu "kurtulmalığa,, dayanır.
Kurtulmalık teorik bir felsefeden ibaret değildir. O
düşmüş, günahlı insandan bir borç olan günahın
kaldırılması için gerekli fiilî bir gerçektir.
Hepimizin kabul ettiği gibi Adem günah
işlemiş, günahı tüm insanlığa bulaşmıştır. Adem
Tanrısal sınavda insanlığı temsil ediyordu. Bu
nedenle Tanrı sevgisi, kendi benzeyişine göre
yarattığı insanın günahını gene onun temsilcisi
aracılığıyla kaldırmayı planladı. Ama bu kez
temsilcinin - insan soyunun kurtuluşu için -
Tanrısal sevgi ve gücü ifade etmesi zorunluydu.
Bu ise ancak Allah'tan olabilirdi. Bundan dolayı,
Allah - insanlığa olan eşsiz sevgisinden ötürü -
insan soyunun gerçek anlamda temsilcisi olması
için Mesih'i kanıyla etiyle insan doğasına ortak
kıldı. Mesih, habercinin de dediği gibi ikinci Adem
oldu. Nasıl birinci Adem insan soyunun günahta
temsilcisi olduysa, ikinci Adem'de Kurtulmalık ve
kefarette birincinin temsilcisi oldu.
Yalnızca insandan günahı kaldırmakla
yetinmeyip aynı zamanda onu bu manevî
hastalıktan kurtarması, Kurban Mesih'in
özelliklerinden birisidir.  Çünkü  çarmıha gerilen
54

Mesih'i her kabul edenin yaşamı yenilenir, içinde
günaha karşı tiksinme duygusu oluşur. Çarmıh,
günahın korkunç işini, ürkütücü cezasını
görebilmesi için ruhsal körlüğümüze son vermiştir.

55
"Kendisi ışıkta olduğu gibi, ışıkta yürürsek
birbirimizle ruhsal ortaklığımız olur ve O'nun Oğlu
İsa Mesih'in kanı biz her günahtan arıtır,,
(I. Yuhanna 1:7).

YARIŞMA
Değerli kardeşim, bu kitapçığı okuduktan
sonra lütfen aşağıdaki soruları yanıtla.
Yanıtlarından on beşi doğru çıkarsa bir başka
kitabımızı yollayacağız.
1.	Günahın Kuran'da kaç ismi vardır?
2.	Kuran Adem ve Havva'nın günahlı olduğunu
kabul ediyor mu?
3.	İlk  ana  babamızın  suçlarına  ilişkin   kuran
kanıtlarından birini belirt.
4.	Şu    Kuran   ayetini   nasıl   yorumluyorsun?
"Adem Rabbine isyan etti ve saptı.,,
5.	Günahın Mesih inancındaki tanımı nedir?
6.	Günah dünyaya nasıl girdi?
7.	Günahın soydan soya geçtiği gerçek midir?
Görüşünü nasıl kanıtlarsın?
8.	Günahın insana olan etkisi nedir?
9.	Günahın ücreti nedir?

10.	Kaç Kuran ayeti kefarete değiniyor?
11.	Kefaretin İslam'daki anlamı nedir?
12.	Günahların      silinmesi      İslam'da      nasıl
gerçekleşiyor?
13.	Kuran'da bağış ve kefaret arasında ne gibi bir
fark bulunur?
56

14.	İslam'da bağış (af) vesileleri nelerdir, kaç
tanedir?
15.	Kefaretin Mesih inancındaki anlamı nedir?
16.	Kefaret Yeni Antlaşma'da nasıl gerçekleşti?
17.	Kurtulmalığa gerek var mı? Kutsal Kitap'tan
bir kanıt belirt.
18.	İnsanın neden kurtuluşa ihtiyacı vardır?
19.	İnsanın kurtuluşa olan ihtiyacına ilişkin aklî,
şer'î ve manevî deliller nelerdir?
20.	Bu kitapçığın içeriğini bir İncil ayetiyle özetle.
Yanıtlarını açık adresinle birlikte şu adrese
postala:
P. O. BOX 66    CH-8486    RIKON    İSVİÇRE
ESENLİK YOLU

 ÇUNKU

SENİ FİDYE İLE
KURTARDIM.
SENİ ADINLA
ÇAĞIRDIM.
SEN BENİMSIN.
Işaya 43:1